Όταν η ζωή μικραίνει: η βία στις ανθρώπινες σχέσεις

Η βία δεν είναι πάντα θόρυβος. Δεν είναι μόνο οι φωνές, τα χτυπήματα, οι εικόνες που σοκάρουν.

Υπάρχει και μια άλλη μορφή. Πιο σιωπηλή.
Μια βία που δεν φαίνεται εύκολα, αλλά διαβρώνει τη σχέση από μέσα. Που περνά μέσα από λέξεις, από βλέμματα, από μια σταθερή υποτίμηση… και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβουμε, η ζωή του άλλου αρχίζει να μικραίνει.

Η υποτίμηση δεν έρχεται πάντα επιθετικά. Μπορεί να είναι ένα σχόλιο που «δεν ήταν τίποτα», μια ειρωνεία που πέρασε ως χιούμορ, μια στάση που μειώνει τον άλλον χωρίς να τον αγγίζει άμεσα.

Στην αρχή φαίνεται μικρό. Αλλά όταν επαναλαμβάνεται, κάτι αλλάζει. Ο άλλος αρχίζει να αμφισβητεί τον εαυτό του, να μαζεύεται, να προσαρμόζεται. Σαν να προσπαθεί να χωρέσει σε έναν χώρο που γίνεται όλο και πιο στενός.

Και εκεί αρχίζει να φαίνεται η ουσία. Η βία δεν είναι μόνο αυτό που κάνεις. Είναι και αυτό που επιτρέπεις να συμβεί στον άλλον μέσα από τη στάση σου. Όταν δεν τον βλέπεις, δεν τον ακούς, όταν τον αντιμετωπίζεις σαν να έχει λιγότερη αξία.

Γιατί, είναι και αυτό μια μορφή βίας. Γιατί κάθε άνθρωπος έχει ανάγκη να υπάρχει μέσα στη σχέση. Να αναγνωρίζεται, να γίνεται αντιληπτός, να νιώθει ότι έχει χώρο. Όταν αυτό δεν συμβαίνει, η σχέση γίνεται πεδίο φθοράς – όχι απαραίτητα με ένταση, αλλά με μια σταδιακή αποδυνάμωση… σαν κάτι να σβήνει.

Και ίσως εδώ να υπάρχει κάτι που αξίζει να δούμε πιο καθαρά. Η υποτίμηση της ζωής δεν αφορά μόνο ακραίες καταστάσεις, αλλά και τις μικρές καθημερινές στιγμές όπου ο άλλος δεν μετράει. Όταν η άποψή του δεν έχει σημασία, όταν τα συναισθήματά του θεωρούνται υπερβολικά, ή όταν η παρουσία του αντιμετωπίζεται σαν δεδομένη. Αυτά δεν φαίνονται βίαια με την πρώτη ματιά, αλλά αφήνουν ίχνος.

Γιατί η αξία του ανθρώπου δεν μειώνεται ξαφνικά, μειώνεται λίγο λίγο. Με την κάθε φορά που δεν τον παίρνεις στα σοβαρά, την κάθε στιγμή που τον αγνοείς, την κάθε λέξη που τον μικραίνει. Και κάποια στιγμή, αυτό που μένει είναι μια σχέση χωρίς βάθος, μια σχέση όπου κάποιος υπάρχει λιγότερο.

Το δύσκολο είναι ότι πολλές φορές αυτό συμβαίνει χωρίς πρόθεση. Δεν θέλεις να πληγώσεις, αλλά δεν σταματάς να δεις: Εκεί χρειάζεται μια μικρή μετατόπιση, να αρχίσεις να προσέχεις. Πώς μιλάς στον άλλον, πώς τον κοιτάς, πόσο χώρο του δίνεις να υπάρχει όπως είναι… Δεν είναι λεπτομέρειες, είναι ο τρόπος με τον οποίο χτίζεται  ή καταστρέφεται μια σχέση.

Γιατί στο τέλος της ημέρας, το ζητούμενο δεν είναι μόνο να μην πληγώνεις. Είναι να μπορείς να σταθείς απέναντι στον άλλον και να τον αναγνωρίσεις. Ως άνθρωπο, ως παρουσία, ως ζωή που έχει αξία. Και αυτό, όσο απλό κι αν ακούγεται, είναι ίσως το πιο ουσιαστικό αντίβαρο στη βία.

Γράφει ο Ψυχολόγος-Σύμβουλος Γάμου Γιάννης Ξηντάρας